HUKUKUN ADALETİ Mİ, İKTİDARIN İTİBAR OPERASYONU MU?

 

Bakan Gürlek göreve getirildiğinde bir kesim onu yere göğe sığdıramıyor, yeni bir dönemin başlayacağını, hukukun yeniden itibar kazanacağını anlatıyordu. Ben ise o gün başka bir ihtimale dikkat çektim: Bu atama, çürümüşlüğü artık gizlenemez hâle gelen bir düzenin, kaybettiği güveni yeniden kazanma arayışının sonucu olabilir.

Bugün de aynı yerde duruyorum.

Çünkü mesele yalnızca bir bakanın değişmesi değil, yıllar içinde yıpranan bir iktidarın toplumun gözünde kaybettiği güveni nasıl yeniden kazanmak istediğidir.

Bir iktidar düşünün; kendisini hâlâ ülkenin gördüğü en büyük nimet, en başarılı yönetim olarak anlatıyor. Her fırsatta millete hizmet ettiğini söylüyor. Peki, madem bu kadar başarılı, neden toplumun adalete güveni, geleceğe umudu ve devlete inancı aynı ölçüde güçlenmiyor? Millete hizmet ettiğini söyleyenler, yaptıklarının sonuçlarını neden millete hissettiremiyor?

Bir yönetimin kendisini başarılı ilan etmesi, başarılı olduğunun kanıtı değildir. Kendini adaletin temsilcisi sayması da adil olduğunun delili değildir. Bir iktidarın gerçek karnesini kendi kürsüsünden yaptığı konuşmalar değil, karşısında hakkını arayan vatandaşın ne kadar adalet bulabildiği gösterir.

Benim itirazım tam da burada başlıyor.

Uzun zamandır Türkiye’de yargının bağımsızlığı, kolluk gücünün siyasi etkilerden uzaklığı ve muhaliflere yönelik uygulamalar ciddi tartışma konusu. Her dosyanın kendi delilleriyle değerlendirilmesi elbette şarttır. Ancak mesele yalnızca tek tek soruşturmalar değil, hukuk mekanizmasının herkese aynı mesafede durduğuna toplumun inanıp inanmadığıdır.

Bir vatandaş yönetenleri eleştirdiğinde başına ne geleceğini düşünerek susuyorsa, bir başkası siyasi yakınlığı sayesinde kendisini güvende hissediyorsa burada ciddi bir hukuk ve güven sorunu vardır.

İşte böyle bir dönemde bakan değişikliğini, birkaç dikkat çekici soruşturmayı veya yıllardır gündeme gelmeyen dosyaların yeniden açılmasını, kendiliğinden adaletin yeniden tesis edilmesi olarak sunamazsınız.

Benim sorum açık: Hukuk gerçekten kendi yolunu mu buluyor, yoksa iktidar kaybettiği güveni yeniden kazanmak için hukukun görünürlüğünden mi yararlanıyor?

Bu soruyu sormak, soruşturmaları engellemek değildir. Tam tersine, hukuk devletini ciddiye alan herkesin sorması gereken bir sorudur.

Çünkü bir kişinin soruşturulması suçlu olduğunun kanıtı değildir. İktidara yakın birinin de soruşturulması, bütün düzenin kendisini sorguladığı anlamına gelmez. Asıl ölçü; delillerin niteliği, soruşturmaların şeffaflığı, masumiyet karinesine saygı ve aynı hukuki ölçülerin herkese uygulanıp uygulanmadığıdır.

Bir iktidar kendi çevresinden birkaç kişiyi soruşturarak bütün geçmişini aklayamaz. Birkaç kişinin hesap vermesi, geri kalan herkesin temize çıktığı anlamına gelmez.

Hukuk, iktidarın gözden çıkardığı birkaç kişinin cezalandırılmasıyla değil, hiç kimsenin siyasi yakınlığı sayesinde dokunulmaz olamayacağı bir düzenin kurulmasıyla güçlenir.

YILLARCA KONUŞULMAYAN DOSYALAR NEDEN ŞİMDİ GÜNDEMDE?

Muhsin Yazıcıoğlu dosyasının yıllar sonra yeniden tartışmaların merkezine gelmesi, geçmişteki karanlık noktaların sorgulanması ve başka dosyaların da gündeme taşınması elbette önemlidir. Gerçeklerin ortaya çıkmasını, varsa suçların aydınlatılmasını ve sorumluların hukuk önünde hesap vermesini herkes istemelidir.

Ancak benim sormak istediğim başka: Bu dosyalar neden yıllarca bekledi? Hangi deliller şimdi ortaya çıktı? Daha önce aşılamayan engeller neydi? Soruşturmalardaki değişimin hukuki gerekçesi nedir? Aynı kararlılık geçmişte neden gösterilmedi?

Bir dosyanın raftan indirilmesi kadar, neden o rafta bekletildiğinin açıklanması da önemlidir.

Geçmişte de bu ülkeyi aynı iktidar yönetiyordu. Elbette yeni deliller ortaya çıkabilir, yeni tanıklar konuşabilir, soruşturmalar yeni bir aşamaya geçebilir. Fakat yıllarca ilerlemeyen meselelerin bir anda hareketlenmesi, kamuoyunun zamanlamayı sorgulamasını da doğal kılar.

Benim ölçüm basit: Bir dosyanın açılmasını alkışlamadan önce, nasıl açıldığına; sonuçtan önce delile; açıklamadan önce uygulamanın tutarlılığına bakarım.

Çünkü bazen gerçek bir hesaplaşma yaşanır, bazen de hesaplaşma görüntüsü daha büyük bir düzenin ayakta tutulmasına hizmet eder. Hangisinin yaşandığını anlamanın yolu, kahraman ilan etmek değil, süreci sorgulamaktır.

BİRKAÇ İSİM HESAP VERİNCE DÜZEN TEMİZLENMİŞ Mİ OLUR?

Bugün her yeni soruşturmayı büyük bir temizliğin başlangıcı gibi sunanlar var. Sanki birkaç kişi hesap verince yıllardır biriken bütün sorunlar ortadan kalkacakmış gibi...

Oysa adaletin ölçüsü kaç kişinin gözaltına alındığı, kaç kişinin tutuklandığı değildir. Kimin hangi delille yargılandığı, hangi gerekçeyle serbest bırakıldığı ve aynı kuralların herkese uygulanıp uygulanmadığıdır.

Ben ne muhalif olduğu için birinin suçsuz ilan edilmesini isterim ne de iktidara yakın olduğu için birinin suçlu sayılmasını. İstediğim, hukukun siyasi kimliğe göre şekil değiştirmemesidir.

Sistemin içinde yıllarca görev yapmış bazı isimlerin soruşturulması, o sistemin bütünüyle kendisini sorguladığını göstermez. Bazen kurumlar gerçekten yenilenir; bazen de düzen, kendisini yıpratan birkaç unsuru dışarıda bırakarak ayakta kalmaya çalışır.

Birincisinde hukuk güçlenir, kurumlar bağımsızlaşır, hesap verebilirlik kalıcı hâle gelir. İkincisinde birkaç isim değişir, birkaç dosya açılır, kamuoyuna güçlü mesajlar verilir; fakat karar mekanizmaları ve hesap vermeme alışkanlığı olduğu gibi kalır.

Benim endişem, ikinci ihtimalin birinci ihtimalmiş gibi sunulmasıdır.

Bir ağacın birkaç çürük dalını kesmek, gövdenin sağlam olduğunu kanıtlamaz. Bazen ağacı kurtarmak için budama yapılır, bazen de kuruyan dallar kesilir ki kimse gövdenin çürüdüğünü fark etmesin. Hangisinin yapıldığını anlamak için köklere bakmak gerekir.

Ben de köklere bakıyorum: Yargının bağımsızlığına, kamu gücünün kullanımına, hesap verebilirliğe ve siyasi sorumluluğun sınırlarına...

Ve soruyorum: Bugün kendi çevresindeki bir kişiyi soruşturan irade, dün aynı konuda neden sessizdi? Yarın da aynı ölçüyle hesap vermeye hazır mı? Hukuk, siyasi ihtiyaç doğduğunda mı hatırlanıyor, yoksa iktidarın da sınırlarını çizen kalıcı bir ilke mi?

Cevap burada saklı.

BAZILARI GÖZDEN ÇIKARILIR, DÜZEN YERİNDE KALIR

Siyasette bazı isimler bir dönem vazgeçilmez sayılır, şartlar değişince gözden çıkarılır. Kimi görevden alınır, kimi başka bir makama geçer, kimi sessizliğe çekilir, kimi yeniden karşımıza çıkar. Her değişikliğin arkasında mutlaka gizli bir plan bulunduğunu söylemek doğru değildir. Fakat siyasi sonuçları ve zamanlamayı sorgulamak da kimsenin tekelinde değildir.

Tunceli Valisi üzerinden başlayan tartışmalara da bu çerçevede bakıyorum. Bir kamu görevlisi hakkında ciddi iddialar varsa bunlar delilleriyle araştırılmalıdır. Soruşturma suçun kanıtı değildir; makam sahibi olmak da kimseyi hukukun dışına çıkarmaz.

Ancak bir kişi hakkında yıllarca konuşulmazken bir anda soruşturma başlatılıyorsa, kamuoyunun değişen koşulları sormaya hakkı vardır: Deliller mi değişti, hukuki değerlendirme mi, siyasi şartlar mı?

Benim dikkat çektiğim, yalnızca bazı isimlerin görevden düşmesi değil; bu değişimlerin hangi kurumsal düzeni dönüştürdüğü ve hangi ilişkileri olduğu gibi bıraktığıdır.

Çünkü bazen bir kişi gider, düzen kalır. Bir makam değişir, alışkanlıklar değişmez. Birkaç isim tartışmanın merkezine yerleştirilir ve toplum onlara bakarken asıl sorular arka planda kalır.

Ben yalnızca kimlerin tasfiye edildiğine değil, kimlerin yerinde kaldığına da bakıyorum. Yalnızca kapanan kapılara değil, açılan yeni kapılara da...

Bazı isimlerin başka ülkelerde veya yeni görevlerde karşımıza çıkması da ancak somut bilgilerle değerlendirilebilir. Her görevlendirme ödül, her görevden ayrılma ceza değildir. Fakat siyasi ilişkilerin ve sorumlulukların nasıl dağıtıldığını sorgulamak kamuoyunun hakkıdır.

Benim derdim isimleri gelişigüzel suçlamak değil, isimler değişirken düzenin gerçekten değişip değişmediğini anlamaktır.

SON SÖZÜM,MESELE GÜRLEK DEĞİL, HUKUKUN KENDİSİDİR

Bugün de aynı yerde duruyorum. Bakan Gürlek’in göreve getirilmesini, tek başına adaletin yeniden tesis edildiğinin kanıtı olarak görmüyorum. Açılan dosyaları da peşinen siyasi operasyon ilan etmiyorum. Her ikisini de delilleri, hukuki güvenceleri ve bütün uygulamayla kurdukları ilişki üzerinden değerlendiriyorum.

Benim için esas mesele kimin kahraman ilan edildiği değil, kimin hangi delille hesap verdiğidir. Kimin görevden alındığı değil, sistemin hangi kurallarının değiştiğidir. İktidarın kendi içinden birkaç kişiyi soruşturması değil, kendisini de bağımsız hukuki denetime açık tutup tutmadığıdır.

Gerçek bir temizlik isteniyorsa geçmişteki ihmallerin üzerine gidilmeli, cevapsız sorular aydınlatılmalı ve hukuk herkese aynı biçimde uygulanmalıdır. Yalnızca siyasi bakımdan elverişli isimlerin değil, kim olursa olsun sorumluluğu bulunan herkesin hesap vermesi sağlanmalıdır.

Aksi hâlde toplumun önüne birkaç isim koyup, "Bakın, kendi adamımızı bile harcıyoruz; demek ki her şey yolunda" demek, güven tesis etmek değil, güven kaybını yönetmeye çalışmaktır.

Bir iktidar, kendi çevresindeki bazı isimleri gözden çıkararak kendisini aklayamaz. Birkaç dosyayı açarak geçmişin bütün sorumluluğundan kurtulamaz. Birkaç kişinin hesap vermesiyle kendisini hukukun üzerinde konumlandıran anlayışı ortadan kaldıramaz.

Adalet, iktidarın kendisi hakkında vereceği bir temize çıkma kararı değildir. Adalet, iktidarın da uymak zorunda olduğu evrensel bir ilkedir.

Ben kişilerin değil, ilkelerin tarafındayım. Kim yaparsa yapsın yanlışın karşısındayım. Kim olursa olsun hukukun önünde eşit olmasını istiyorum. Hiçbir siyasi hesabın, bu ülkenin adalet ihtiyacını kendi iktidarını kurtarmanın aracına dönüştürmesine razı değilim.

Çünkü bir ülkenin temizliği, iktidarın kendi içinden birkaç kişiyi çöpe atmasıyla değil, o çöplüğü meydana getiren şartları ortadan kaldırmasıyla başlar.

Ben hâlâ aynı soruyu soruyorum: Mesele gerçekten devleti temizlemek mi, yoksa devlete duyulan güveni yeniden kazanarak mevcut düzeni ayakta tutmak mı?

Bu sorunun cevabını alkışlar değil, deliller; açıklamalar değil, uygulamalar; kahramanlık hikâyeleri değil, hukukun herkese aynı biçimde işlemesi verecek.

Çünkü çürüme birkaç dala inmişse budama yeterlidir. Ama köklere kadar inmişse birkaç dalı kesmek ağacı kurtarmaz; yalnızca çürümeyi bir süre daha görünmez kılar.

Erol Kekeç/11.10.2026/Sancaktepe/İST

ZALİMLERE MÜJDE; HAKİKAT YERİNDE DURMAYACAKTIR

Yeryüzünün bütün zalimlerine, zulmü düzen hâline getirenlere, insanları birbirine kırdırarak kendi saltanatlarını büyütenlere ve başkasının iradesine yaslanarak kendisini bağımsız, özgür ve güçlü göstermeye çalışan bütün işbirlikçilere söylenecek söz artık bellidir: Siz hakikatin önünde ne kadar büyük görünürseniz görünün, hakikatin kendisinden daha büyük değilsiniz. Bugün ordularınız, silahlarınız, saraylarınız, propagandanız, servetiniz, uluslararası bağlantılarınız ve sizi alkışlayan kalabalıklarınız olabilir. İnsanların üzerine korku salabilir, şehirleri yıkabilir, çocukların geleceğini karartabilir, mazlumların sesini susturabilir, kendinize bağlı kalemlerle yaptıklarınızı meşrulaştırabilir, hatta zulmünüzü “güvenlik”, işbirliğinizi “diplomasi”, teslimiyetinizi “akıl”, yağmanızı “kalkınma”, başkasının iradesine boyun eğmenizi “strateji” diye pazarlayabilirsiniz. Fakat bütün bunların hiçbirisi hakikatin karşısında size ebedî bir dokunulmazlık sağlamaz. Çünkü göklerin ve yerin Rabbi Allah, insanın kurduğu hiçbir iktidarı mutlaklaştırmaz. Kur'an'ın zalimlere yönelttiği o sarsıcı haber tam da buradadır: “Zalimler nasıl bir inkılapla devrileceklerini yakında bileceklerdir.” (Şuarâ 26/227) Bu, yalnızca geçmişte yaşamış zalimlere anlatılmış bir kıssa değildir; insanlığın bütün zamanlarına bırakılmış bir ilahî ölçüdür. Zulüm ne kadar örgütlü olursa olsun, zulmün sonunu belirleyen yine zulmün kendisi değildir. Çünkü insanın kurduğu düzenler büyüyebilir, fakat hiçbir düzen Allah'ın adalet ölçüsünün üzerine çıkamaz.

Bugün insanlığın en büyük çelişkilerinden biri şudur: Gücü eline geçirenlerin önemli bir kısmı, gücü hakikatin yerine koymaya başlamaktadır. Güçlüysen haklısın, ordun varsa güvenlik senindir, paran varsa sözün geçerlidir, uluslararası desteğin varsa yaptığın meşrudur, büyük devletlerin yanında duruyorsan bağımsızsındır, mazlumun üzerine yürüyorsan bunu “zorunluluk”, başkasının hesabına savaşıyorsan bunu “milli menfaat” diye anlatırsın. Böyle bir dünyada kelimelerin anlamı bile ters yüz edilmektedir. Zulme “düzen”, işbirliğine “diplomasi”, teslimiyete “gerçekçilik”, direnişe “tehdit”, adalete “radikallik” denilmektedir. İşte Kur'an'ın cahiliye zihniyetine yönelttiği uyarı tam burada yeniden karşımıza çıkar. Cahiliye yalnızca putların önünde eğilmek değildir; hakikatin yerine insanı, çıkarı, gücü, kabileyi, devleti, lideri, ideolojiyi veya herhangi bir dünyevî otoriteyi mutlak ölçü hâline getirmektir. İnsan Allah'ın ölçüsünü bırakıp başka bir ölçünün önünde teslim olduğunda putun şekli değişmiş olabilir, fakat kulluğun özü değişmemiştir.

Bu yüzden Kur'an'ın “Ey cahiller!” diye başlayan sert hitabı, geçmişteki birkaç insanın üzerine kapatılabilecek bir söz değildir. Bu hitap, insanın aklını ve vicdanını terk ettiği her yere yönelir. “Yoksa siz bana Allah'tan başkasına kulluk etmemi mi emrediyorsunuz ey cahiller?” (Zümer 39/64) Bu soru, insanlığın önüne hâlâ bütün ağırlığıyla konulmaktadır. Çünkü bugün putların çoğu taş değildir. Bugünün putu bazen makamdır, bazen servettir, bazen korkudur, bazen milliyetçiliğin istismar edilmiş biçimidir, bazen lider kültüdür, bazen emperyal gücün onayıdır, bazen de insanın kendi çıkarıdır. Bir insan kendi vicdanını susturup güçlü olanın iradesini mutlaklaştırıyorsa, görünürde hiçbir puta tapmıyor olsa bile kendisine ait olmayan bir iradenin önünde eğilmiş demektir. Bir devlet kendi bağımsızlığını başkasının çıkarlarına teslim edip bunu büyük bir başarı gibi sunuyorsa, burada sorgulanması gereken yalnızca dış politika değildir; iradenin kime ait olduğudur. Çünkü bağımsızlık önce insanın zihninde başlar. Zihni esir olanın elindeki bayrak ne kadar büyük olursa olsun, o bayrak özgürlüğün bütün anlamını taşıyamaz.

Kur'an'ın bize öğrettiği en büyük uyanışlardan biri de budur: İnsan önce neye kulluk ettiğini fark etmelidir. Çünkü insan kendisini özgür zannederken bir başka gücün çıkarını taşıyabilir. Kendi kararını verdiğini düşünürken başkasının çizdiği sınırlar içinde hareket edebilir. Kendi milletinin menfaatini savunduğunu sanırken aslında kendisini yönlendiren güçlerin bölgesel hesabına hizmet edebilir. En tehlikeli esaret de budur; zincirin görünmediği esaret. İnsan zinciri görürse kurtulmanın yolunu arar; fakat zinciri özgürlük sanıyorsa kurtuluş ihtiyacını bile fark etmez. İşte Kur'an'ın uyarısı insanı tam burada sarsar: Kendine gel! Kime boyun eğiyorsun? Kimin ölçüsüyle hükmediyorsun? Kimin çıkarını kendi çıkarın diye savunuyorsun? Kimin savaşını kendi savaşın sanıyorsun? Kimin düşmanlığını kardeşine taşıyorsun? Kimin sana verdiği izinle kendini özgür zannediyorsun?

Bu sorular bugün yalnızca siyasetçilere değil, toplumların tamamına yöneltilmelidir. Çünkü zalim düzenler yalnızca zalimlerin gücüyle ayakta kalmaz. Onları bazen korkanlar, bazen susanlar, bazen çıkar bekleyenler, bazen gerçeği görüp görmemiş gibi yapanlar, bazen de “Bana dokunmuyor” diyerek zulmün kapısından uzaklaşanlar ayakta tutar. Zulüm yalnızca zalimin fiili değildir; zulmün normalleşmesine izin veren suskunluk da onun büyümesine zemin hazırlar. Bir çocuk öldürüldüğünde insanın vicdanı “kimden?” diye değil, “bir insan öldürüldü” diye ayağa kalkmalıdır. Bir şehir bombalandığında ilk soru “bizden mi, onlardan mı?” olmamalıdır. Bir anne çocuğunu toprağa verdiğinde o annenin acısının hangi bayrağın altında yaşandığını sormak insanlığın değil, kabileciliğin dilidir. Adalet, mazlumun kimliğini araştırarak başlayamaz. Adalet önce mazlumun insan olduğunu görür.

Tam da bu yüzden, bugün “Müslümanım” diyerek ortaya çıkan herkese sorulması gereken soru şudur: Müslümanlık sizin için bir kimlik midir, yoksa bir sorumluluk mudur? Çünkü kimlik söylemek kolaydır; adaletin bedelini ödemek zordur. Kur'an'ı okumak kolaydır; Kur'an'ın ölçüsünü kendi çıkarına karşı uygulamak zordur. Mazlumdan söz etmek kolaydır; mazlum kendi tarafındaki bir güç tarafından ezildiğinde aynı cümleyi kurabilmek zordur. Kudüs'ten söz etmek kolaydır; kendi iktidarının çıkarına dokunan bir zulüm karşısında da aynı adalet ölçüsünü korumak zordur. Allah'ın adıyla konuşmak kolaydır; Allah'ın adalet ölçüsünün insanın kendi nefsine karşı da işletilmesine razı olmak zordur. İşte iman burada sınanır.

Çünkü Kur'an bize hiçbir zalime, sırf bizim tarafımızda diye dokunulmazlık vermemektedir. Aksine ölçüyü açıkça koymaktadır: Bir topluluğa duyulan öfke sizi adaletsizliğe sürüklemesin; adil olun. (Mâide 5/8) Bu ölçü, insanlığın bütün siyasi hesaplarından daha büyüktür. Dolayısıyla bir zulmü eleştirirken diğer zulmü görmezden gelmek adalet değildir. Bir emperyal gücün zulmüne karşı çıkarken başka bir gücün zulmünü savunmak da adalet değildir. Siyonizmin zulmünü teşhir ederken kendi coğrafyamızdaki zulme göz yummak ne kadar yanlışsa, kendi coğrafyamızdaki zulmü eleştirirken Siyonist zulmü meşrulaştırmak da aynı derecede yanlıştır. Hakikat taraf tutmaz; insanın tarafını değil, hakkın tarafını tutar. Bu sebeple bizim ölçümüz “kim yaptı?” sorusundan önce “ne yapıldı?” sorusu olmalıdır. Kim yaptıysa yapsın, masum öldürülmüşse cinayettir; halkın iradesi çiğnenmişse zulümdür; bir ülkenin kaynakları halkının iradesi dışında yağmalanmışsa haksızlıktır; insanları birbirine kırdırmak için yalan üretilmişse fitnedir.

Ve burada çok daha derin bir meseleyle karşı karşıyayız: İnsanlar neden kendilerine yapılan kötülüğü kötülük, başkasına yaptıkları kötülüğü zorunluluk olarak görmeye başlıyor? İşte cahiliyenin en sinsi biçimi budur. İnsan kendisini merkeze koyar ve kendi acısını mutlak, başkasının acısını önemsiz sayar. Kendi çocuğunun ölümü “insanlık dramı”, başkasının çocuğunun ölümü “stratejik sonuç” olur. Kendi şehrinin yıkılması “felaket”, başkasının şehrinin yıkılması “operasyon” diye adlandırılır. Kendi insanının ölümü “şehadet”, başkasının insanının ölümü “kayıp” diye geçiştirilir. Kelimeler değiştikçe vicdan da uyuşturulur. İşte Kur'an'ın insanı uyandırmak istediği yer tam burasıdır: Kendini merkeze koyduğun anda hakikatin merkezinden uzaklaşmaya başlarsın.

Bu nedenle “Sizi ve taptıklarınızı reddederek ben Rabbime gidiyorum” anlamındaki İbrahimî tavır (Sâffât 37/99; ilgili bağlamda Enbiyâ 21/66-67 ve Zuhruf 43/26-27), yalnızca tarihsel bir put kırma hikâyesi değildir. Bu, insanın bütün sahte mutlaklıklardan kopuş manifestosudur. Ben sizin korkularınıza göre yaşamayacağım. Ben sizin çıkarlarınıza göre hakikati eğip bükmeyeceğim. Ben sizin gücünüzü Allah'ın ölçüsü yerine koymayacağım. Ben sizin onayınızı almak için vicdanımı satmayacağım. İbrahim'in tavrı budur. Önce putların adını değiştirmek değil, kulluğun merkezini değiştirmek gerekir. Çünkü insanın önündeki en büyük put bazen dışarıda değil, kendi içinde yükselir: makam tutkusu, servet hırsı, korku, şöhret, iktidara yakın olma arzusu, dışarıdan kabul görme ihtiyacı ve “güçlüden yana olayım da başıma iş gelmesin” hesabı.

İşte bu yüzden zalimlere verilen ilahî müjde, mazlumlara da aynı anda bir uyanış çağrısıdır. “Zalimler nasıl bir inkılapla devrileceklerini yakında bileceklerdir.” Buradaki inkılabı yalnızca siyasi bir iktidar değişimi olarak anlamak eksik kalır. Asıl inkılap, insanların zihninde başladığında zalimin saltanatı sarsılır. Çünkü zulmün en büyük gücü, insanların zulmü kaçınılmaz zannetmesidir. Bir toplum “Bunlar hep böyle kalacak” dediği anda teslim olur. “Hiçbir şey değişmez” dediği anda iradesini terk eder. “Güçlü olan ne yaparsa yapsın haklıdır” dediği anda kendi özgürlüğünü kendi eliyle gömer. Oysa tarihin bütün büyük dönüşümleri önce bir insanın “Hayır! Bu böyle gitmez.” demesiyle başlar. Bir insanın korkuya rağmen doğruyu söylemesi, bir annenin çocuğuna boyun eğmemeyi öğretmesi, bir gencin yalanı reddetmesi, bir toplumun kendi içine dönüp “Biz nereye gidiyoruz?” diye sorması, bazen en büyük saraylardan daha güçlü bir başlangıçtır.

Bu sebeple mazlumlara çağrım yalnızca ayağa kalkmaları değildir; önce neyin karşısında ayağa kalktıklarını anlamalarıdır. Çünkü bilinçsiz öfke, zalimin işine yarayabilir. Birbirine yöneltilmiş öfke, gerçek sorumluları görünmez hâle getirebilir. Kardeşini düşman bilen toplumlar, kendilerini yönlendiren elleri göremez. Bu yüzden uyanış; bağırmaktan önce düşünmektir, öfkeden önce anlamaktır, düşmandan önce oyunu görmektir. Sana “şuna düşman ol” diyen herkese sor: “Bundan kim kazanıyor?” Sana “şu kardeşin senin düşmanın” diyen herkese sor: “Biz birbirimize düşerken kim güçleniyor?” Sana “bu zulüm zorunluydu” diyen herkese sor: “Zorunluluğu kim belirledi?” Sana “başka çaren yoktu” diyen herkese sor: “Çareleri kim tüketti?” Çünkü hakikati arayan insan, yalnız söyleneni dinlemez; sözün arkasındaki menfaati de araştırır.

Ve ey yeryüzünün zalimleri! Şunu da iyi bilin: İnsanların susması, sizin haklı olduğunuz anlamına gelmez. Mazlumun sesi kısılmışsa hakikat ortadan kalkmış değildir. Bir ülkenin bütün ekranlarını kontrol edebilirsiniz; fakat bir annenin hafızasını kontrol edemezsiniz. Bir şehrin bütün meydanlarını susturabilirsiniz; fakat toprağın hafızasını susturamazsınız. Bir çocuğun adını haberlerden silebilirsiniz; fakat o çocuğun varlığını Allah'ın bilgisinden silemezsiniz. Bütün dünyaya kendi hikâyenizi anlatabilirsiniz; fakat hakikatin sahibi siz değilsiniz. İşte sizin asıl yanılgınız burada başlıyor. Kendinize ait olmayan bir gücü sonsuz zannediyorsunuz. Oysa Kur'an'ın bütün tarih boyunca tekrar ettiği gerçek şudur: Mülk Allah'ındır; insan ise emanetçidir. Emaneti gasp eden, bir süre güçlü görünebilir; fakat gücün kendisini mülk zannetmesi onun sonunun başlangıcıdır.

Öyleyse ey insan, artık yerinde durma. Sana düşen, dünyanın bütün zulümlerini tek başına omuzlamak değildir; fakat kendi vicdanını zalimin emrine vermemektir. Sana düşen bütün savaşları tek başına bitirmek değildir; fakat kendi dilini savaşa, kendi aklını propagandaya, kendi vicdanını çıkara teslim etmemektir. Sana düşen bütün mazlumları kurtarmak değildir; fakat önüne gelen mazlumu “beni ilgilendirmez” diyerek görmezden gelmemektir. Sana düşen dünyayı bir gecede değiştirmek değildir; fakat kendi evinde, kendi çevrende, kendi işinde, kendi sözünde adaleti ayağa kaldırmaktır. Çünkü büyük inkılaplar önce insanın içinde başlar. Kendisindeki küçük zalimi yenemeyen insanın dünyadaki büyük zalimlerden şikâyet etmesi eksik kalır.

Ve son olarak şunu unutmayalım: Allah'ın verdiği müjde, zalimin sonsuza kadar hükmedemeyeceğidir; fakat bu müjde mazlumun seyirci kalması için verilmiş değildir. Kur'an insanı uyarmakta, aklını işletmesini istemekte, zulme ortak olmamasını emretmekte, adaleti ayakta tutmasını istemektedir. “Siz küfrünüzle oyalanıp durun” diye özetlenen o sert ilahî uyarı, insanın kendisine verilmiş zamanı hafife almamasını hatırlatır. İnsan kendisini oyalar; hakikat ise oyalanmaz. İktidarlar oyalanır, propaganda oyalanır, makamlar oyalanır, insanın egosu oyalanır; fakat ölüm oyalanmaz, hesap oyalanmaz, hakikat oyalanmaz.

O hâlde bu çağın en büyük sorusu şudur: Sen kimin tarafındasın? Gücün mü, hakkın mı? Makamın mı, vicdanın mı? Çıkarın mı, adaletin mi? Korkunun mu, hakikatin mi? Başkasının çizdiği sınırların mı, Allah'ın insana verdiği aklın ve vicdanın mı?

Çünkü sonunda insanın önünde iki yol kalır: Ya zulmün düzenine eklemlenip onun büyümesine hizmet edeceksin ya da hakikatin yanında durup bedeli ne olursa olsun insanlığını koruyacaksın. Kur'an'ın çağrısı burada son derece açıktır: Kulluğu yalnız Allah'a yönelt, ölçüyü O'nun adaletinde ara, zulme ortak olma, hakikati çıkarına göre eğip bükme ve hiçbir gücü mutlaklaştırma.

Zalimlere haberimiz budur:

Siz kendinizi ne kadar güçlü sanırsanız sanın, zulmünüz kader değildir.

Mazlumlara haberimiz budur:

Siz kendinizi ne kadar yalnız sanırsanız sanın, yalnızlığınız hakikatin yokluğu değildir.

Ve insana haberimiz budur:

Putların adı değişebilir; fakat hakikat değişmez. Zalimlerin yüzleri değişebilir; fakat zulmün akıbeti değişmez. İktidarlar yükselebilir; fakat hiçbir iktidar göğün ve yerin Rabbi'nin hükmünün üzerine çıkamaz.

Çünkü sonunda, Kur'an'ın o sarsıcı cümlesi yeniden duyulacaktır:

“Zalimler nasıl bir inkılapla devrileceklerini yakında bileceklerdir.”

(Şuarâ, 26/227)

Ve o gün asıl mesele, kimin ne kadar güçlü olduğu değil; insanın hakikatin karşısında nerede durduğu olacaktır.

Bahadır Hataylı/08.10.2026/Namazgah/İST

ÇALDIĞINI GERİ VERİP İYİLİK YAPTIĞINI SÖYLEMEK

 

Bir adam otobüse binmiş, cebindeki bütün parasını yolculardan biri çalmış. Adamın bileti kesileceği zaman eli cebine gitmiş, parası yok. Mahcup olmuş, ne yapacağını bilememiş. Tam o sırada parasını çalan kişi ortaya çıkmış ve büyük bir lütuf yapıyormuş gibi, “Senin paranı ben öderim.” demiş. Otobüsteki insanlar da bu davranışı alkışlamış. Şimdi bir an durup soralım: Ortada gerçekten bir iyilik var mı? Yoksa önce insanın cebinden parasını alıp sonra onun bileti için kendi parasını vermiş gibi görünmek mi var? İşte bazen toplumlara yapılan en büyük haksızlıkların üzeri de böyle örtülür. Önce insanın emeği, alın teri, birikimi, umudu ve geleceği eksiltilir; sonra ondan alınanların küçük bir kısmı, yardım, destek, lütuf veya hizmet adı altında yeniden önüne konulur. Ardından da mağdurdan minnet beklenir. Asıl mesele tam burada başlar: İnsan, kendisinden alınanın hesabını sormayı bırakıp kendisine geri verilen kırıntıya şükretmeye başladığında, yalnızca ekonomik olarak değil, düşünce bakımından da yoksullaşmaya başlar.

Bir ülkenin hazinesi, toprağı, ormanı, nehri, limanı, madenleri, fabrikaları, tarlaları, hayvancılığı, esnafı, işçisi, memuru, öğretmeni, mühendisi, zanaatkârı ve gençliği o ülkenin ortak servetidir. Bunların her biri yalnızca bugünün değil, yarının da emanetidir. Devlet yönetmek, bu emaneti istediği gibi kullanma yetkisi değil; emaneti koruma, büyütme ve gelecek kuşaklara daha güçlü biçimde aktarma sorumluluğudur. Bu nedenle asıl soru “Vatandaşa ne kadar yardım yapıldı?” sorusundan önce “Vatandaşın elindeki imkân neden bu kadar azaldı?” sorusudur. Çiftçi neden üretimin maliyetini karşılamakta zorlanıyor? Esnaf neden dükkânını açık tutabilmek için her ay yeniden hesap yapmak zorunda kalıyor? İşçi neden çalıştığı hâlde geçinemiyor? Emekli neden yıllarca ödediği primlerin karşılığında hayatının son dönemini hesap kitap yaparak geçirmek zorunda kalıyor? Genç neden eğitim aldığı hâlde geleceğini başka ülkelerde aramayı düşünüyor? Aile neden çocuklarının ihtiyaçlarını karşılamakla temel gıdayı almak arasında seçim yapmak zorunda kalıyor? Bu soruların her birini yalnızca “yardım yapıyoruz” diyerek geçiştirmek, meselenin kendisini konuşmamak demektir.

Bugün ekonomik baskının toplumun farklı kesimlerinde hissedilmesinin ölçülebilir tarafları da var. TÜİK'in Temmuz 2026 verisinde tüketici fiyat endeksi yıllık yüzde 31,75 artarken gıda ve alkolsüz içecekler grubundaki yıllık artış yüzde 37,53, konut-su-elektrik-gaz ve diğer yakıtlar grubundaki artış yüzde 40,32 olarak açıklandı. Tarımsal üretimin temel girdilerinde de baskı sürüyor: Temmuz 2026'da Tarım-GFE yıllık yüzde 27,62, tarımda kullanılan mal ve hizmetler grubu yüzde 28,82 arttı; gübre ve toprak geliştiricilerde yıllık artış yüzde 33,07 oldu. Bu rakamlar tek başına bütün ekonomik hayatın hükmünü vermez; fakat çiftçinin üretim yaparken karşı karşıya kaldığı maliyet baskısının gerçek ve ölçülebilir olduğunu gösterir. Çünkü çiftçinin cebinden çıkan para arttığında yalnızca çiftçi kaybetmez; bunun etkisi tarladan pazara, pazardan mutfağa kadar uzanır.

Çiftçiye “üret” demek kolaydır. Peki tohumun, gübrenin, mazotun, ilacın, elektriğin, sulamanın, makinenin, işçiliğin ve finansmanın maliyetini kim taşıyacaktır? Tarlayı sürmek için borçlanan, ürününü yetiştirmek için masraf yapan, hasat zamanı geldiğinde fiyatın maliyetini karşılayıp karşılamayacağını bilemeyen üreticiye yalnızca “sabret” demek ekonomi politikası değildir. Bir ülke çiftçisini üretimin merkezinden çıkarıp tüketimin kenarına ittiğinde, bir süre sonra kendi gıdasının güvencesini de zayıflatır. Çünkü toprağın verimli olması tek başına yetmez; toprağın üzerinde çalışan insanın da yaşayabilmesi gerekir. Çiftçiyi toprağında tutamayan bir düzen, sonunda market raflarına bakıp neden pahalı olduğunu sorgulamaya başlar. Oysa rafın hikâyesi çoğu zaman tarlada başlamıştır.

Aynı şey esnaf için de geçerlidir. Bir dükkânın ışığı yalnızca sahibinin kazancını göstermez; o ışığın arkasında kira vardır, elektrik vardır, vergi vardır, personel vardır, tedarikçi vardır, kredi vardır, ailenin geçimi vardır. Esnafın satış yapamadığı, kazancının maliyetler karşısında eridiği bir ortamda “vatandaşa destek veriyoruz” demek, ekonominin yalnızca sonuçlarına bakmak olur. Esnafı yaşatmak, yalnızca zaman zaman kredi veya destek vermek değildir; onun öngörülebilir bir ekonomik ortamda çalışmasını sağlamaktır. Çünkü esnafın dükkânı kapandığında sadece bir kepenk kapanmaz. Mahallenin sosyal dokusu, istihdamı, komşuluk ilişkisi ve yerel ekonomik dolaşımı da zarar görür.

Bir başka büyük mesele ise emeğin değersizleşmesidir. Bir insan sabahın erken saatinde evinden çıkıyor, akşama kadar çalışıyor, ay sonunda aldığı ücretle temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanıyorsa ona “çalışıyorsun ya” demek yetmez. Çalışmanın insanı yoksulluktan kurtarmadığı bir yerde yalnızca bireyin değil, ekonomik düzenin de sorgulanması gerekir. Çünkü insan emeğinin karşılığını alamadığında önce cebinden, sonra hayallerinden, en sonunda da geleceğe olan inancından kaybeder. İnsanların umutlarını tüketen şey yalnızca fakirlik değildir; çalışmanın, üretmenin, dürüst olmanın ve çabalamanın karşılığının alınamayacağı duygusudur.

Ve burada işin en tehlikeli tarafına geliyoruz: Yoksullaştırılan insana daha sonra yardım ederek, onu yoksullaştıran sebepleri görünmez hâle getirmek. İnsan önce kendi ayakları üzerinde durabileceği imkânlardan mahrum bırakılır, ardından kendisine uzatılan yardım eli üzerinden sadakat beklenirse burada sosyal dayanışma ile siyasal veya ekonomik bağımlılık arasındaki çizgiyi dikkatle konuşmak gerekir. Gerçek sosyal devlet, insanı sürekli yardım bekleyen bir konuma mahkûm etmek değil; insanın kendi emeğiyle onurlu biçimde yaşayabileceği şartları kurmaktır. Yardım elbette gereklidir; fakat yardımın amacı insanı ayağa kaldırmak olmalıdır, sürekli eğilmiş hâlde tutmak değil.

Çünkü insanın onurunu yalnızca aç bırakmakla değil, sürekli minnettar hâle getirerek de zedeleyebilirsiniz. Bir vatandaşın hakkını “size verdik” diye sunmak, hakkı lütfa çevirmektir. Oysa kamu kaynağının sahibi yönetenler değildir; kamu adına yönetilen ortak kaynaktır. Bir devletin vatandaşa sunduğu eğitim, sağlık, ulaşım, sosyal güvenlik, altyapı veya sosyal destekler bir hükümdarın kullarına bahşettiği nimetler gibi anlatılamaz. Bunlar kamu düzeninin ve vatandaşlık ilişkisinin parçalarıdır. Vatandaşın vergisiyle oluşan kaynakların nereye harcandığını sorması nankörlük değil, kamu hakkının gereğidir. Hesap sormak düşmanlık değil, demokrasinin temel mekanizmalarından biridir.

İşte tam bu noktada “iyilik görüntüsü” meselesi önem kazanıyor. Bir elinde vatandaşın hakkı, diğer elinde vatandaşa verilen küçük bir pay bulunan bir düzen düşünün. Önce büyük kaybı konuşmuyor, sonra küçük kazanımı gösteriyorsanız insanın dikkatini asıl meseleden uzaklaştırabilirsiniz. Bir vatandaşa bir paket gıda verip neden o vatandaşın o pakete sürekli ihtiyaç duyduğunu konuşmamak; çiftçiye bir destek verip neden üretimin sürdürülebilir olmaktan çıktığını tartışmamak; esnafa bir kolaylık sağlayıp neden işletmenin ayakta kalmakta zorlandığını sormamak; gençlere birkaç proje sunup neden gençlerin geleceğe ilişkin güveninin zedelendiğini araştırmamak, sorunun köküne inmektir denilemez.

Buna toplumsal bir hipnoz denmesinin nedeni de budur: İnsanlara sürekli sonucu gösterip sebebi unutturmak. Önce yangını büyütüp sonra bir kova su taşıyanı kahraman ilan etmek. Önce insanın cebini boşaltıp sonra cebine birkaç banknot koyarak “Bak, sana yardım ettim.” demek. Önce üreticinin yükünü artırıp sonra küçük bir destek vererek bütün meselenin çözüldüğünü anlatmak. Önce eğitimde, ekonomide, adalette, üretimde, liyakatte ve kamu yönetiminde oluşan sorunların üzerini kapatıp sonra birkaç görünür başarıyı büyütmek... Toplum eğer sadece kendisine gösterilen sahneye bakarsa, sahnenin arkasındaki hesabı göremez.

Fakat burada dikkat edilmesi gereken çok önemli bir ayrım var: Her sosyal yardım yolsuzluk değildir, her kamu hizmeti propaganda değildir, her ekonomik başarısızlık da kasıtlı bir soygun anlamına gelmez. Bir ülkenin sorunlarını konuşurken öfkenin gerçeğin yerine geçmesine izin vermemek gerekir. Tam tersine, gerçek bir hesaplaşma ancak belgeyle, veriyle, şeffaflıkla, denetimle ve somut sonuçlarla yapılabilir. “Çalındı” demek kolaydır; asıl mesele nereden nereye ne kadar kaynak aktarıldığını, hangi kararın ne sonuç doğurduğunu ve kimin hangi sorumluluğu taşıdığını ortaya koyabilmektir. Çünkü adalet duygusunu güçlendiren şey slogan değil, gerçeğin bütün çıplaklığıyla ortaya çıkarılmasıdır.

Bir ülkenin kaynakları sınırsız değildir. Kamu bütçesi de sihirli bir kasa değildir. 2026 yılının Ocak-Mayıs döneminde merkezi yönetim bütçe giderleri 7 trilyon 334,7 milyar TL, bütçe gelirleri 6 trilyon 277,7 milyar TL ve bütçe açığı 1 trilyon 57 milyar TL olarak açıklandı. Bu rakamlar tek başına “kaynaklar çalınıyor” sonucunu kanıtlamaz; ancak kamu kaynaklarının büyüklüğünün, tercihlerin ve harcamaların neden sürekli denetlenmesi gerektiğini gösterir. Çünkü mesele yalnızca ne kadar para harcandığı değildir; o paranın hangi önceliklere ayrıldığı, hangi toplumsal faydayı ürettiği, ne kadarının etkin kullanıldığı ve hesabının halka nasıl verildiğidir.

Bir ülkeyi yönetenlerin başarısı, yalnızca kaç bina yaptıklarıyla, kaç kilometre yol döşedikleriyle, kaç açılış yaptıklarıyla veya kaç yardım dağıttıklarıyla ölçülemez. Asıl soru şudur: O ülkenin insanı yirmi yıl önceye göre kendisini daha güvende, daha özgür, daha üretken, daha umutlu ve daha onurlu hissediyor mu? Çiftçi toprağında kalabiliyor mu? Esnaf dükkânını çocuklarına devretmeyi düşünüyor mu? Genç üniversiteyi bitirdiğinde geleceğini burada kurabileceğine inanıyor mu? Emekli yaşlılığını huzur içinde geçirebiliyor mu? İşçi aldığı ücretle ailesini geçindirebiliyor mu? Öğretmen öğrencisine umut verebiliyor mu? İnsanlar hakkını aradığında karşısında güçlü olanı değil, hukuku bulacağından emin mi? Devletin kapısına giden vatandaş kendisini lütuf isteyen biri olarak mı, hakkını arayan bir yurttaş olarak mı hissediyor? İşte gerçek ölçü budur.

Toplumsal çöküş bir sabah ansızın gelmez. Önce küçük adaletsizlikler normalleşir. Sonra liyakatsizlik “bizim adamımız” diyerek savunulur. İsraf “devlet büyük” denilerek küçümsenir. Kamu malına gösterilmeyen hassasiyet özel mala gösterilir. Torpil “tanıdık işi” diye sıradanlaştırılır. Yolsuzluk iddiaları konuşulunca insanlar “her yerde var” demeye başlar. Hukuksuzluk karşısında “bana dokunmuyor” denilir. Yoksulluk kader diye anlatılır. Sonra toplum öyle bir noktaya gelir ki, kendisinden alınan hakkın küçük bir bölümünün geri verilmesini büyük bir lütuf zannetmeye başlar. İşte asıl tehlike burada başlar. Çünkü bir toplum hakkını unutursa, kendisine verilen yardımı hakkının yerine koymaya başlar.

Oysa yurttaşın ihtiyacı sadaka değil, adalettir. Çiftçinin ihtiyacı yalnızca bir defalık destek değil, ürettiği ürünün karşılığını alabileceği sürdürülebilir bir düzen; esnafın ihtiyacı yalnızca geçici nefes değil, öngörülebilir bir ekonomi; işçinin ihtiyacı yalnızca maaş artışı değil, emeğinin gerçek değerini koruyan bir düzen; gençlerin ihtiyacı yalnızca burs veya proje değil, liyakatin geçerli olduğu bir gelecek; emeklinin ihtiyacı yalnızca yardım değil, yıllarca verdiği emeğin karşılığını onurla yaşayabileceği bir sosyal güvenlik sistemidir.

Bize düşen artık alkışlamadan önce sormaktır: Bu para nereden geldi? Bu imkân nasıl oluştu? Bu yardım neden gerekli hâle geldi? Dün elimizde olan bugün neden yok? Kim kazandı, kim kaybetti? Hangi karar üretimi güçlendirdi, hangisi zayıflattı? Hangi harcamanın hesabı verildi, hangisi verilmedi? Kamu malı gerçekten kamu yararına mı kullanıldı? Bir hizmet gerçekten vatandaşın hakkı mıydı, yoksa hak olan şey lütuf gibi mi sunuldu? Bu sorular sorulmadığı sürece, toplum kendisine gösterilen vitrinin önünde oyalanır; vitrinin arkasındaki depoyu kim boşalttı, onu göremez.

Ve artık şunu birbirinden ayırmayı öğrenmeliyiz: Bir insanın cebinden parasını almak başka, sonra ona kendi parasından bir miktar verip “Ben seni düşündüm” demek başkadır. Bir toplumun kaynaklarını tüketmek başka, sonra o toplumun yoksullaşmasının sonuçlarını yardım paketleriyle yönetmek başkadır. Gerçek iyilik, insanı kendisine bağımlı hâle getirmek değil, bağımsızlaştırmaktır. Gerçek devlet yönetimi, vatandaşı yönetenin eline bakan biri hâline getirmek değil, hakkını bilen, üreten, düşünen, sorgulayan ve kendi ayakları üzerinde duran bir yurttaş hâline getirmektir. Gerçek merhamet, yoksulluğun fotoğrafını çekip yardım dağıtmak kadar, yoksulluğu üreten şartları ortadan kaldırmaya çalışmaktır.

Çünkü milletin cebinden alınan her kuruş yalnızca para değildir; bir çocuğun eğitimidir, bir annenin sofrasıdır, bir çiftçinin tohumu, bir esnafın sermayesi, bir işçinin alın teri, bir gencin hayali, bir yaşlının huzurudur. Kamu kaynağındaki her israf yalnızca bütçe kalemindeki rakam değildir; toplumun geleceğinden eksilen bir paydır. Her liyakatsizlik yalnızca bir kadro meselesi değildir; işi ehline verilmeyen her yerde toplumun ortak kapasitesinden çalınan bir parçadır. Her örtülen gerçek yalnızca bugünün sorunu değildir; yarının hesabını ağırlaştıran bir borçtur.

Artık insanlara “Sana ne verdik?” diye sorulmasından önce “Senden ne aldık ve bunu nereye harcadık?” sorusunun sorulması gerekir. Yönetilenler de yönetenler de bu sorudan kaçmamalıdır. Çünkü devletin büyüklüğü, vatandaşın önünde büyüklük taslamakla değil, vatandaşın hakkını korumakla ölçülür. Makamın büyüklüğü, etrafında kaç kişinin eğildiğiyle değil, o makamın kamu hakkına ne kadar sadık kaldığıyla anlaşılır. Bir ülkenin gücü, insanlarının ne kadar sustuğuyla değil, gerçeği ne kadar özgürce konuşabildiğiyle ortaya çıkar.

Şimdi yapılması gereken birbirimize düşman olmak değil, birbirimizi uyandırmaktır. Köylüyle işçiyi, esnafla emekliyi, gençle yaşlıyı, memurla çiftçiyi birbirinin rakibi hâline getirmek değil; hepsinin aynı ülkenin ortak kaynakları üzerinde hakkı olduğunu hatırlamaktır. Çünkü cebinden para çalınan yolcunun bileti hepimizin ortak hikâyesidir. Birimizin cebinden alınan, ötekinin önüne “yardım” diye konulduğunda buna alkış tutmak yerine hesabını sormayı öğrenmeliyiz.

Uyanmak, bağırmak değildir. Uyanmak, kimin ne söylediğinden önce ne olduğuna bakmaktır. Uyanmak, sloganın arkasındaki hesabı görmek, rakamın arkasındaki insanı fark etmek, yardımın arkasındaki sebebi sormaktır. Uyanmak, kendisine uzatılan eli küçümsemek değil; o elin neden uzatılmak zorunda kaldığını anlamaktır. Uyanmak, hiçbir yöneticiyi düşmanlaştırmadan hiçbir yöneticiyi kutsamamaktır. Çünkü makamlar geçicidir, devlet kalıcıdır; yöneticiler değişir, millet kalır; bütçeler yapılır ve biter, ama çocukların geleceği bir kez kaybedildiğinde onu geri getirmek çok daha zordur.

Karanlık, insanların hiçbir şey göremediği zaman değil; gördükleri hâlde görmemeyi seçtikleri zaman büyür. Bu yüzden bugün ihtiyacımız olan şey kör bir öfke değil, açık bir vicdan; kuru bir slogan değil, sağlam bir muhasebe; birbirine düşman edilmiş kalabalıklar değil, hakkını bilen yurttaşlardır. Hiç kimse bize kendi hakkımızı lütufmuş gibi sunmasın; biz de hakkımızı lütuf sanmayalım. Hiç kimse bizden susmamızı, görmememizi, sorgulamamamızı istemesin; biz de çocuklarımızın geleceği adına buna razı olmayalım.

Çünkü bu ülkenin toprağı da, alın teri de, ekmeği de, vergisi de, umudu da milletindir. Onu yönetmek emanettir. Emanetin sahibi hesap sorar. Ve bir toplumun gerçek aydınlığı, kendisine verilen ışığa bakıp şükretmesiyle değil, ışığın kaynağını sorgulayacak cesareti göstermesiyle başlar.

Artık cebimizden alınanı unutup bize geri uzatılan kırıntıya alkış tutmayalım. Önce hesabı, sonra hakkı, sonra adaleti konuşalım. Çünkü karanlıktan çıkmanın yolu, karanlığı yönetenlere körü körüne bağlanmak değil; gerçeğin ışığını birlikte yakmaktır.

Erol Kekeç/03.10.2026/Sancaktepe/İST