Sermayeye Abdest Aldıranlar, Fetvanın Gölgesinde Kapitalizm

 

Memlekette öyle bir düzen kuruldu ki, kapitalizm bile artık eski kapitalizm değil. Eskiden parasını sayar, faizini alır, kârını cebine koyar, işine bakardı. Şimdi bunların hepsinden önce bir hocaya uğruyor; bir güzel abdest alıyor, başına takke geçiriyor, önüne de bir fetva koyuyor. Sonra gönül rahatlığıyla piyasaya çıkıyor.

Paranın adı değişiyor: Faiz olmuyor, kâr payı oluyor. Borç olmuyor, finansman oluyor. Banka olmuyor, katılım kuruluşu oluyor. Sermaye yine sermaye, kazanç yine kazanç, güç yine güç… Ama kelimeler öyle bir makyajlanıyor ki, insan neredeyse kapitalizmin de tövbe edip Müslüman olduğunu sanacak!

İşte ben buna abdestli kapitalizm diyorum.

Bu düzenin en maharetli tarafı, insanın cebine uzanırken vicdanını da ikna etmeye çalışmasıdır. Eskiden tüccar malını överdi; şimdi bazıları malı övmekle yetinmiyor, ona dinî uygunluk belgesi de hazırlatıyor. Sermayenin avukatı hukukçu, halkla ilişkiler uzmanı reklamcı, vicdan danışmanı ise kimi zaman ilahiyatçı oluyor.

Böylece ortaya yeni bir meslek ahlakı çıkıyor: Önce ekonomik çıkarın ihtiyacı belirleniyor, sonra o ihtiyaca uygun bir dinî yorum aranıyor. Önce gemi yapılıyor, sonra suyun kaldırma kuvvetine fetva veriliyor!

Türkiye'de bu tartışmanın öne çıkan isimlerinden Prof. Dr. Hayrettin Karaman ve Prof. Dr. Servet Bayındır'ı bu nedenle konuşmak gerekiyor. Mesele iki insanın şahsından ibaret değil. Mesele, dinî otoritenin ekonomik ve siyasi güç karşısında nasıl bir konum aldığıdır.

Hayrettin Karaman'ın yıllar içinde kamuoyunda tartışılan açıklamalarına bakalım. Yolsuzlukla hırsızlık arasındaki hukukî ayrımı anlatırken, yolsuzluğun da ayıp, günah ve suç olduğunu söyledi; ancak onu teknik anlamda hırsızlıkla aynı görmedi. Şimdi hukukî kavramları birbirinden ayırmak elbette mümkündür. Fakat insanın aklına şu soru geliyor: Bir toplumun ortak malı talan ediliyorsa, kamu görevi şahsi menfaat için kullanılıyorsa, milletin hakkı birilerinin kasasına aktarılıyorsa, biz hangi kelimenin hukukî tarifine sığınarak ahlaki hükmü erteleyeceğiz?

Hukukî tasnif başka şeydir, ahlaki sorumluluk başka. Bir suçun adını doğru koymak önemlidir; fakat kelimeleri öyle dikkatli seçelim derken hakikatin sesini kısmak, adaletin kendisine iyilik değildir.

Rüşvet konusunda da zaruret halinde verenin mazur görülebileceğine, alanın ise haram işlediğine ilişkin fıkhî değerlendirmeleri kamuoyunda tartışıldı. Burada da asıl mesele, fıkıhtaki istisnai bir hükmün varlığı değil; bu hükümlerin toplumsal hayatta nasıl anlaşıldığı ve nasıl kullanıldığıdır. Çünkü bir toplumda rüşvetin yaygınlaşması karşısında herkes istisnaları konuşmaya başlarsa, bir süre sonra istisna kuralın gölgesine dönüşür.

İktidara zarar verecekse haksızlık ve yanlışlardan şikâyet ederek doğruları söylemenin caiz olmayacağı şeklinde aktarılan sözler de tartışmanın bir başka boyutudur. Karaman daha sonraki açıklamalarında eleştirinin iyi niyetli ve uygun bir dille yapılması gerektiğini, sözlerinin belli bir iktidara mahsus olmadığını ifade etti. Fakat insan yine de sormadan edemiyor:

Hakikat iktidara zarar veriyorsa hakikatin mi dili tutulacak, iktidarın mı kulağı açılacak?

Kur'an'ın adalet çağrısı, siyasi konfor bozulmasın diye bekleme odasına mı alınacak?

Din, güçlü olanın huzurunu korumak için mi gönderildi; yoksa güçlü olanı da adaletin önünde hesap vermeye çağırmak için mi?

Referandum sürecinde “Hayır” cephesinde yer alanların büyük çoğunluğunu “yabancılaşmış parçamız” diye niteleyen bir yaklaşımın ardından, aynı insanlara hayat hakkı tanınması gerektiğini söylemek de ayrı bir tartışma doğurdu. Oysa yurttaşın hayat hakkı, bir siyasi kanaatin sahibinden aldığı lütuf değildir. İnsan, oyunun renginden dolayı bir başkasının merhametine muhtaç değildir. Hak, iktidarın dağıttığı bir ikram değil, insanın doğuştan sahip olduğu değerdir.

Bir de Servet Bayındır meselesi var.

Bayındır'ın akademik çalışmaları faizsiz bankacılık ve İslam hukuku çerçevesinde sermaye piyasası işlemleri üzerine yoğunlaşıyor. Bu çalışmaların varlığı tartışma konusu değil. Tartışılması gereken, faizsiz finans adı altında geliştirilen modellerin gerçekten nasıl bir ekonomik düzen kurduğu ve bu düzenin adaletle ne kadar örtüştüğüdür.

Son günlerde Tera ve Pusula çevresindeki fon tartışmalarıyla birlikte, Tera'ya ait bazı fonlar için verilen dinî uygunluk belgeleri de gündeme geldi. Bu belgelerde Bayındır'ın imzası bulunuyor. Bayındır ise verdiği görüşlerin belirli fonlarla sınırlı olduğunu, bazı işlemlere başvurulmaması şartıyla düzenlendiğini ve tasfiyeye konu fonların kendi vakıflarının icazet verdiği fonlar arasında bulunmadığını açıkladı.

Bu ayrımı kayda geçirmek gerekir. Fakat tartışmanın esasını ortadan kaldırmaz.

Çünkü sorulması gereken soru şudur: Bir fonun içtüzüğünde faizsiz finans ilkelerine uygunluk şartlarının bulunması, o fonun ekonomik ve toplumsal sonuçlarının da adil olduğunu gösterir mi? Bir yatırım aracının fıkhî uygunluk belgesi alması, onun riskini, getirisini, sermaye yapısını ve yatırımcı üzerindeki sonuçlarını kendiliğinden temize çıkarır mı?

Bir işlemin fıkhen uygun görülmesiyle o işlemin toplumsal adalet üretmesi aynı şey değildir.

İşte tam da burada dinî danışmanlık ile ekonomik sorumluluk arasındaki sınırın nerede başladığını konuşmalıyız. Bir fonun sözleşmesini inceleyip belirli şartlarla uygunluk görüşü vermek başka; o fonun güvenilirliğini, ekonomik başarısını veya toplumsal faydasını garanti etmek başkadır. Bunların birbirine karıştırılmasına izin verilmemelidir.

Fakat asıl büyük soruyu hâlâ sormadık:

Siz kapitalizmin hangi ahlakını değiştirdiniz?

Üretim araçları yine dar bir sermaye çevresinin elindeyse, emek sahibi yine ürettiği değerin karşısında yoksullaşıyorsa, küçük üretici yine büyük sermayenin fiyatına mahkûmsa, mülkiyet yine ekonomik gücü elinde tutanların lehine yoğunlaşıyorsa, borç yine insanı toprağından ve bağımsızlığından koparıyorsa, siz hangi adaleti tesis ettiniz?

Faizin adını değiştirmekle sömürünün mahiyeti değişir mi?

Bir bankanın tabelasına “katılım” yazmak, onu kendiliğinden toplumsal dayanışma kurumu yapar mı?

Sermayenin kazancını dinî terimlerle tarif etmek, emekçinin hakkını teslim eder mi?

Bir üretici düşünün. Kendi toprağında kendi buğdayını ekiyor. Sonra birileri geliyor, ona daha çok kazanacağını söylüyor. Tohumunu değiştiriyor, üretim biçimini değiştiriyor, borçlandırıyor, gübreyi, ilacı, krediyi, pazarı kendisine bağlıyor. Hasat zamanı geldiğinde fiyatı başkası belirliyor. Borcu ödeyemeyince tarlasını kaybediyor. Sonunda kendi toprağında, başkasının emrinde çalışmaya başlıyor.

Sonra birileri çıkıp bu ekonomik ilişkiye dinî uygunluk belgesi veriyor.

Peki, o üreticinin toprağını kaybetmesi hangi fetvanın konusu?

Emeğinin karşılığını alamaması hangi kurulun gündeminde?

Sermayenin büyümesi karşısında insanın küçülmesi hangi fıkıh kitabında adalet sayılıyor?

Bir de bize mülkiyetin dokunulmazlığından söz ediyorlar. Elbette insanın emeğiyle edindiği malı, mülkü ve üretim imkânı korunmalıdır. Fakat mülkiyetin korunması, mülkiyetin nasıl oluştuğunu sorgulamaktan vazgeçmek değildir. Bir avuç insanın üretim araçlarını ve ekonomik karar mekanizmalarını kontrol etmesiyle milyonların hayatının o kararlara bağımlı hâle gelmesi, yalnızca mülkiyet hukuku meselesi değildir; aynı zamanda bir güç ve adalet meselesidir.

Kur'an, servetin yalnızca zenginler arasında dolaşan bir güce dönüşmemesini ister. Ölçüyü, tartıyı, emeği, yetimi, yoksulu, borçluyu, hak sahibini korur. İnsanların mallarını haksız yollarla yemeyi yasaklar. Bunlar ekonomik hayatın kenarına iliştirilmiş güzel ahlak tavsiyeleri değildir; dinin toplumsal adalet omurgasıdır.

Ama siz dini, sermayenin önüne konulmuş bir uygunluk mührüne indirgerseniz, geriye adalet değil, prosedür kalır.

İşin en acı tarafı da şudur: Bu fetva geleneği yalnızca ekonomik bir sistemi meşrulaştırmıyor; insanlara düşünme biçimi de öğretiyor. Bir işlem dinî bir isimle anılıyorsa sorgulanmaması gerektiğini, bir hocanın imzası varsa vicdanın rahat etmesi gerektiğini, bir siyasi iktidar kendisini dinî değerlerle özdeşleştiriyorsa ona yöneltilen eleştirinin dine yöneltilmiş sayılabileceğini düşündürüyor.

Böylece dinî otorite, hakikatin önünde duran bir şahit olmaktan çıkıp düzenin önünde duran bir güvenlik görevlisine dönüşüyor.

Sermaye rahatlıyor, siyaset rahatlıyor, rant sahipleri rahatlıyor; fakat yoksulun içi hâlâ rahat değil!

Ne güzel memleket değil mi? Zenginin kazancı için danışma kurulları var, yatırımcının parası için uzmanlar var, fonun işleyişi için sözleşmeler var; ama geçim derdindeki insanın hakkını kim koruyacak? Emeklinin sofrası için hangi kurul toplanacak? Çiftçinin borcu için hangi dinî uygunluk belgesi hazırlanacak? Asgari ücretlinin ay sonunu getirememesi hangi ekonomik fetvayla açıklanacak?

Herkesin kazancına bir isim buldunuz da yoksulun kaybına neden bir çare bulamadınız?

Şimdi de kalkıp bütün bunları eleştirenlere “Aman solcu demesinler!” diye korkan bir anlayış var.

Ne tuhaf! Bir insanın kapitalizmi sorgulaması için Marksist olması mı gerekiyor? Bir insanın sömürüye itiraz etmesi için solcu olması mı gerekiyor? Bir insanın emeğin hakkını savunması için bir ideolojik kimlik belgesi taşıması mı gerekiyor?

Adaletin sahibi bir parti değil, bir sınıf değil, bir mezhep değil, bir cemaat değil, Allah'tır.

Haksızlığa itiraz etmek için kimsenin ideolojik iznine ihtiyacımız yok.

Mülkiyeti, özel mülkiyetin sınırlarını, sermayenin toplumsal gücünü, üretim araçlarının kimlerin elinde toplandığını, emeğin nasıl değersizleştirildiğini, borcun nasıl bir tahakküm aracına dönüştüğünü artık açıkça tartışmak zorundayız. Bu tartışmayı “Aman solcu derler” korkusuyla terk edenler, farkında olmadan en büyük hizmeti sorgulamadıkları düzene yapıyorlar.

Çünkü kapitalizmin en büyük başarısı yalnızca malı, mülkü ve parayı toplamak değildir; kendisini eleştirecek insanların zihnine de bekçi dikmektir.

Bir de dinin adını kullanarak bu bekçiliği yapanlar varsa, mesele daha da ağırlaşır.

Şunu açıkça söyleyelim: Bizim itirazımız kazanca değil, haksız kazancadır. Mülkiyete değil, mülkiyetin başkalarının hakkını gasp edecek bir güce dönüşmesinedir. Sermayeye değil, sermayenin insanı ve toplumu kendisine mahkûm etmesinedir. Ticaretin kendisine değil, ticaretin ahlaktan koparılmasına; finansın kendisine değil, finansın üretimin ve emeğin üzerinde tahakküm kurmasına itiraz ediyoruz.

Ve hiçbir fetva, adaletin yerine geçemez.

Hiçbir ilahiyat unvanı, insanın vicdanını hükümsüz kılamaz.

Hiçbir siyasi yakınlık, hakikati susturma yetkisi vermez.

Bir gün bu düzenin bütün hesapları masaya yatırıldığında, kimsenin önüne yalnızca “Bu işlem caizdir” yazan kâğıtları koymak yetmeyecek. Şu sorular da sorulacak:

Bu kazanç kimin emeğinden doğdu?

Bu servet kimin hakkı pahasına büyüdü?

Bu borcun altında kim ezildi?

Bu fetva kimin işine yaradı?

Ve en önemlisi: Siz Allah'ın adaletini mi savundunuz, yoksa sermayenin işini mi kolaylaştırdınız?

Şunu da unutmayın: Allah'ın dininin sermayeye ihtiyacı yoktur; sermayenin ise kendisini meşrulaştırmak için bazen dine ihtiyacı olur.

Dinin adıyla kurulan her düzen dinî değildir. Her fetva adalet değildir. Her kâr helal bir kazanç değildir. Her zenginlik başarı, her yoksulluk kader değildir.

Bazen bir toplumun en büyük felaketi, haksızlığı yapanların çoğalması değil; haksızlığı meşrulaştıracak kelimeleri bulmakta mahir insanların çoğalmasıdır.

Sermayeye abdest aldıranlar şunu iyi bilsin: Abdest, kirli bir kazancı temizlemez; fetva, gasp edilmiş bir hakkı helalleştirmez; unvan, vicdanın yerine geçmez.

Hakikatin önünde herkes eşittir. Sermaye de, siyaset de, ilahiyatçı da…

Ve adalet, kimsenin makamına bakarak hüküm vermez.

Bahadır Hataylı/02.11.2026/Sancaktepe/İST

YOKSULLUĞUN KADER, YOLSUZLUĞUN İMTİYAZ OLDUĞU BİR ÜLKEDE ADALETTEN SÖZ EDİLEMEZ

Bir ülkede kamu kurumlarının başına, devletin imkânlarını kendi çevresine dağıtmayı marifet sayan insanlar yerleşmişse orada yoksulluğun neden bitmediğini anlamak için çok fazla araştırma yapmaya gerek yoktur.

Kamu kurumlarında üst düzey makamlarda oturanların yakınları, siyasi ilişkileri güçlü olanlar, ihale dağıtanlara ulaşabilenler, iş takipçiliğini meslek hâline getirenler ve iktidara sadakatini menfaat karşılığında gösterenler için bambaşka bir ülke vardır. Bu ülkede bir insan, doğru kapıyı çalmayı, doğru kişiyi tanımayı ve doğru ilişkileri kurmayı başardığında, birkaç yıl içinde kendisine ve ailesine kuşaklar boyunca yetecek imkânlara ulaşabilir. Üstelik bunu alın teriyle, üretimle, bilgiyle ve emeğiyle değil; kamu kaynaklarına kurulan yakınlık ilişkileriyle yapabilir.

Peki aynı ülkede, sabahın erken saatinde evinden çıkıp akşama kadar çalışan, vergisini veren, çocuğunu okutmaya çalışan, emekli olduğunda insanca yaşamayı bekleyen milyonlarca insan neden geçim derdinden kurtulamıyor?

Bir tarafta ömrünü çalışarak geçirdiği hâlde ay sonunu getiremeyen insanlar, diğer tarafta kamu gücüne yakınlığı sayesinde servetine servet katanlar varsa burada yalnızca ekonomik bir sorun yoktur. Burada açık bir adalet sorunu vardır.

Çünkü yoksulluk her zaman kaynak yetersizliğinden doğmaz. Bazen kaynakların kimlere, hangi ölçüyle, hangi ilişkiler üzerinden dağıtıldığından doğar. Bir ülkede kamu imkânları liyakate, emeğe ve ihtiyaca göre değil de siyasi yakınlığa, akrabalığa ve sadakate göre dağıtılıyorsa o ülkede yoksulluk tesadüf olmaktan çıkar; adaletsiz yönetim biçiminin sonucuna dönüşür.

İşte tam da bu nedenle yoksulluğu yalnızca ekonomik göstergelerle açıklamak yeterli değildir. Bir ülkede insanların emeğinin karşılığını alamamasıyla kamu kaynaklarının belli çevrelerin elinde birikmesi arasında doğrudan bir ilişki vardır. Kamu malı talan edilirken halktan fedakârlık beklenmesi, insanlara sabır ve kanaat öğütlenmesi, üstelik bütün bunların dinî ve ahlaki söylemlerle örtülmeye çalışılması kabul edilebilir bir şey değildir.

Şimdi asıl soruyu soralım:

Kamu kaynaklarını kullananlar neden bu kaynakların hesabını vermekten rahatsızlık duyar?

Bir kamu kurumunda ihale yapılıyorsa, bu ihaleyi kim aldı, hangi şartlarda aldı, hangi yeterlilikle aldı, ne kadara aldı, iş zamanında ve gereği gibi tamamlandı mı? Bunları sormak neden güvensizlik sayılsın? Devletin kasasından çıkan paranın hesabını sormak devlete düşmanlık mıdır, yoksa devletin sahibinin millet olduğunu hatırlatmak mıdır?

Bir yönetim, kendisine yöneltilen sorular karşısında sürekli "Bize güvenmiyorsunuz" diyorsa burada bir sorun var demektir. Çünkü kamu yönetimi güven talep ederek değil, güveni hak edecek şekilde davranarak meşruiyet kazanır.

Güven, hesap vermekten kaçınarak kurulmaz. Şeffaflıktan korkmayan bir yönetimin, denetlenmekten de korkmaması gerekir. Eğer yapılan iş doğruysa belgeleri ortaya koyarsınız, süreçleri açarsınız, bağımsız denetime izin verirsiniz. Kimsenin şahsına, makamına veya siyasi kimliğine bakmadan araştırırsınız. Haksızlık varsa gereğini yaparsınız.

Bunda rahatsız olacak ne var?

Yoksa mesele güven meselesi değil de, bazı kapıların açılmasını istememek midir?

Çünkü kamu kaynaklarını talan edenlerin kimler olduğunu araştırmaktan kaçınan, şeffaf denetimin önüne engel koyan, hesap sorulmasını siyasi saldırı gibi gösteren bir anlayış, en azından bu düzenin devam etmesine imkân sağlayan bir sorumluluk taşır. Bu sorumluluğun ağırlığı, yapılan yolsuzluğun boyutuna ve engellenmesi için sahip olunan yetkiye göre değişir. Ama hiç kimse, sırf kendisini iyi niyetli ilan ederek bu sorumluluktan kurtulamaz.

Bir de bu düzenin etrafında dolaşanlara bakalım.

Kamu malının nasıl dağıtıldığını bildiği hâlde susanlar, haksız kazanç elde edenleri siyasi kimlikleri nedeniyle savunanlar, kendi tarafında olduğu için yolsuzluk iddialarını araştırılmaya değer görmeyenler, haksızlığı yapanı değil ortaya çıkaranı suçlayanlar...

Bunların hepsi aynı derecede suçludur demiyorum. Fakat herkesin kendi konumu, bilgisi, imkânı ve müdahale sorumluluğu kadar bir hesabı vardır.

İyi niyetli olmak, kötü sonuçların sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bir insan yanlış bir düzenin kurulmasına bilerek destek vermişse, yanlışları görmesine rağmen savunmuşsa, elindeki imkânlarla engelleyebileceği haksızlıklara göz yummuşsa, "Benim niyetim iyiydi" demek yeterli değildir. Çünkü niyet, davranışın sorumluluğunu ortadan kaldıran bir teminat değildir.

Üstelik bu meselenin dini bir tarafı da vardır. Bizim Müslümanlığımız yalnızca hangi ibadeti yaptığımızla, hangi sözü söylediğimizle, hangi siyasi görüşü desteklediğimizle ölçülemez. Kamu malına el uzatırken, bir başkasının hakkını yerken, haksız kazancı meşrulaştırırken hangi dinden olduğumuzun ne önemi kalır?

Zulüm, zalimin kimliğine göre değişmez. Haram, sahibinin siyasi görüşüne göre helale dönüşmez. Haksız kazanç, yapan kişi bizim mahallemizden diye meşru hâle gelmez.

Kur'an'da Necm suresinin 39. ayetinde şöyle buyrulur:

"İnsan için ancak çalıştığının karşılığı vardır."

Bu ayet, emeğin ve sorumluluğun ne kadar temel bir yere sahip olduğunu açıkça ortaya koyar. İnsan çalışmasının, çabasının ve ortaya koyduğu emeğin karşılığını almalıdır. Bir başkasının emeği üzerinden, kamu malı üzerinden veya haksız imtiyazlar üzerinden servet oluşturmayı bu ilkenin neresine koyacağız?

Alın teriyle kazanılanla, makamın ve siyasi yakınlığın sağladığı imkânları birbirine karıştırmayalım. Bir insanın çalışarak zenginleşmesi başka, kamu gücünü kullanarak başkalarının hakkını kendisine ve çevresine aktarması bambaşka bir şeydir.

Birincisi emektir; ikincisi, kanıtlandığı takdirde, kamu hakkının ihlalidir.

Ve şunu da unutmayalım: Kamu kaynağı, yöneticinin şahsi malı değildir. Bir bakanın, belediye başkanının, bürokratın, milletvekilinin veya herhangi bir kamu görevlisinin yakınlarına dağıtabileceği bir aile mirası hiç değildir. O kaynakta işçinin alın teri, emeklinin vergisi, esnafın kazancı, çiftçinin emeği, yoksulun hakkı vardır.

Bir kamu ihalesinde haksızlık varsa yalnızca bir rakam çalınmış olmaz; belki bir okulun, bir hastanenin, bir yolun, bir sosyal yardımın, bir gencin geleceğinin imkânı da çalınmış olur.

Böyle bir ülkede yoksulluk neden bitsin?

İnsanlar emeğiyle değil ilişkileriyle ilerliyorsa, liyakat yerine sadakat ödüllendiriliyorsa, kamu kaynakları belli çevrelerin menfaatine kullanılıyorsa, dürüst çalışanların önü kesilirken iş takipçileri el üstünde tutuluyorsa o toplumun geleceğini nasıl güvence altına alacağız?

Daha da acısı, bütün bunlar yaşanırken toplumun bir kesimi hâlâ meseleyi kendi siyasi tarafının başarısı veya başarısızlığı üzerinden değerlendiriyor. Oysa kamu malı kimsenin siyasi mülkü değildir. Bugün bir başkasının hakkını yiyen bizim tarafımızdaysa susup yarın aynı haksızlık bize yapıldığında adalet istemek, adalet anlayışı değildir. Bu, yalnızca menfaat değişikliğidir.

Benim itirazım herhangi bir partinin veya siyasi görüşün varlığına değil; hangi parti, hangi yönetim ve hangi makam olursa olsun kamu gücünü kişisel ve siyasi çıkar için kullanan anlayışadır.

Çünkü mesele kişilerden daha büyüktür. Mesele, bir ülkede adaletin gerçekten işleyip işlemediğidir.

Bir ülkede yolsuzluk iddiaları bağımsız biçimde araştırılmıyorsa, kamu ihaleleri şeffaf değilse, denetim mekanizmaları görevini yapamıyorsa, haksız kazanç sağlayanlar korunuyor ve hesap soranlar suçlanıyorsa orada yalnızca bugünün ekonomisi değil, yarının ahlakı da tehlikededir.

Böyle bir düzenin bedelini yalnızca bugünün yoksulları ödemez. Yarın çocuklar öder, gençler öder, üretici öder, emekli öder. Devlete güvenini kaybeden toplum öder. Adalet duygusunu yitiren bir ülkede herkes, bir gün bu çürümenin sonuçlarıyla karşılaşır.

Bunun için meseleye artık başka bir yerden bakmamız gerekiyor.

Yolsuzluk yapanın kim olduğundan önce, yolsuzluğun nasıl mümkün hâle geldiğini; kamu kaynaklarının hangi mekanizmalarla dağıtıldığını; kimlerin denetim görevini yerine getirmediğini; kimlerin bu düzeni koruduğunu sorgulamalıyız.

Çünkü bir ülkede adalet, yalnızca suç işleyeni cezalandırmakla sağlanmaz. Suçun işlenmesini mümkün kılan düzeni de değiştirmek gerekir.

Ve son olarak şunu söylemek istiyorum:

Hiç kimse bize yoksulluğun kader olduğunu anlatmasın. Hiç kimse emeğiyle geçinemeyen insana sabır öğütlerken kamu kaynaklarının nasıl kullanıldığını açıklamaktan kaçmasın. Hiç kimse devletin imkânlarını belli çevrelere dağıtmayı hizmet, bunu sorgulamayı da düşmanlık olarak göstermesin.

Bir ülkede yoksulun hakkı korunmuyor, kamu malının hesabı sorulmuyor ve haksız kazanç sahipleri denetlenmek yerine korunuyorsa orada yaşanan şey yalnızca kötü yönetim değildir; adaletin eliyle değil, zulmün eliyle kurulmuş bir düzendir.

Bu düzeni kim kurmuş olursa olsun sorgulanmalıdır. Kim desteklemiş olursa olsun hesap vermelidir. Kimden yana olursak olalım, hakikatin karşısında tarafgirliğe sığınmamalıyız.

Çünkü devletin malı, birilerinin ailesine bırakılmış miras değildir.

Ve bir toplum, kendi hakkını yiyenleri savunmaya başladığı gün, yalnızca parasını değil, adalet duygusunu da kaybetmeye başlar.

Bahadır Hataylı/03.11.2026/Sancakteepe

HUKUKUN ADALETİ Mİ, İKTİDARIN İTİBAR OPERASYONU MU?

 

Bakan Gürlek göreve getirildiğinde bir kesim onu yere göğe sığdıramıyor, yeni bir dönemin başlayacağını, hukukun yeniden itibar kazanacağını anlatıyordu. Ben ise o gün başka bir ihtimale dikkat çektim: Bu atama, çürümüşlüğü artık gizlenemez hâle gelen bir düzenin, kaybettiği güveni yeniden kazanma arayışının sonucu olabilir.

Bugün de aynı yerde duruyorum.

Çünkü mesele yalnızca bir bakanın değişmesi değil, yıllar içinde yıpranan bir iktidarın toplumun gözünde kaybettiği güveni nasıl yeniden kazanmak istediğidir.

Bir iktidar düşünün; kendisini hâlâ ülkenin gördüğü en büyük nimet, en başarılı yönetim olarak anlatıyor. Her fırsatta millete hizmet ettiğini söylüyor. Peki, madem bu kadar başarılı, neden toplumun adalete güveni, geleceğe umudu ve devlete inancı aynı ölçüde güçlenmiyor? Millete hizmet ettiğini söyleyenler, yaptıklarının sonuçlarını neden millete hissettiremiyor?

Bir yönetimin kendisini başarılı ilan etmesi, başarılı olduğunun kanıtı değildir. Kendini adaletin temsilcisi sayması da adil olduğunun delili değildir. Bir iktidarın gerçek karnesini kendi kürsüsünden yaptığı konuşmalar değil, karşısında hakkını arayan vatandaşın ne kadar adalet bulabildiği gösterir.

Benim itirazım tam da burada başlıyor.

Uzun zamandır Türkiye’de yargının bağımsızlığı, kolluk gücünün siyasi etkilerden uzaklığı ve muhaliflere yönelik uygulamalar ciddi tartışma konusu. Her dosyanın kendi delilleriyle değerlendirilmesi elbette şarttır. Ancak mesele yalnızca tek tek soruşturmalar değil, hukuk mekanizmasının herkese aynı mesafede durduğuna toplumun inanıp inanmadığıdır.

Bir vatandaş yönetenleri eleştirdiğinde başına ne geleceğini düşünerek susuyorsa, bir başkası siyasi yakınlığı sayesinde kendisini güvende hissediyorsa burada ciddi bir hukuk ve güven sorunu vardır.

İşte böyle bir dönemde bakan değişikliğini, birkaç dikkat çekici soruşturmayı veya yıllardır gündeme gelmeyen dosyaların yeniden açılmasını, kendiliğinden adaletin yeniden tesis edilmesi olarak sunamazsınız.

Benim sorum açık: Hukuk gerçekten kendi yolunu mu buluyor, yoksa iktidar kaybettiği güveni yeniden kazanmak için hukukun görünürlüğünden mi yararlanıyor?

Bu soruyu sormak, soruşturmaları engellemek değildir. Tam tersine, hukuk devletini ciddiye alan herkesin sorması gereken bir sorudur.

Çünkü bir kişinin soruşturulması suçlu olduğunun kanıtı değildir. İktidara yakın birinin de soruşturulması, bütün düzenin kendisini sorguladığı anlamına gelmez. Asıl ölçü; delillerin niteliği, soruşturmaların şeffaflığı, masumiyet karinesine saygı ve aynı hukuki ölçülerin herkese uygulanıp uygulanmadığıdır.

Bir iktidar kendi çevresinden birkaç kişiyi soruşturarak bütün geçmişini aklayamaz. Birkaç kişinin hesap vermesi, geri kalan herkesin temize çıktığı anlamına gelmez.

Hukuk, iktidarın gözden çıkardığı birkaç kişinin cezalandırılmasıyla değil, hiç kimsenin siyasi yakınlığı sayesinde dokunulmaz olamayacağı bir düzenin kurulmasıyla güçlenir.

YILLARCA KONUŞULMAYAN DOSYALAR NEDEN ŞİMDİ GÜNDEMDE?

Muhsin Yazıcıoğlu dosyasının yıllar sonra yeniden tartışmaların merkezine gelmesi, geçmişteki karanlık noktaların sorgulanması ve başka dosyaların da gündeme taşınması elbette önemlidir. Gerçeklerin ortaya çıkmasını, varsa suçların aydınlatılmasını ve sorumluların hukuk önünde hesap vermesini herkes istemelidir.

Ancak benim sormak istediğim başka: Bu dosyalar neden yıllarca bekledi? Hangi deliller şimdi ortaya çıktı? Daha önce aşılamayan engeller neydi? Soruşturmalardaki değişimin hukuki gerekçesi nedir? Aynı kararlılık geçmişte neden gösterilmedi?

Bir dosyanın raftan indirilmesi kadar, neden o rafta bekletildiğinin açıklanması da önemlidir.

Geçmişte de bu ülkeyi aynı iktidar yönetiyordu. Elbette yeni deliller ortaya çıkabilir, yeni tanıklar konuşabilir, soruşturmalar yeni bir aşamaya geçebilir. Fakat yıllarca ilerlemeyen meselelerin bir anda hareketlenmesi, kamuoyunun zamanlamayı sorgulamasını da doğal kılar.

Benim ölçüm basit: Bir dosyanın açılmasını alkışlamadan önce, nasıl açıldığına; sonuçtan önce delile; açıklamadan önce uygulamanın tutarlılığına bakarım.

Çünkü bazen gerçek bir hesaplaşma yaşanır, bazen de hesaplaşma görüntüsü daha büyük bir düzenin ayakta tutulmasına hizmet eder. Hangisinin yaşandığını anlamanın yolu, kahraman ilan etmek değil, süreci sorgulamaktır.

BİRKAÇ İSİM HESAP VERİNCE DÜZEN TEMİZLENMİŞ Mİ OLUR?

Bugün her yeni soruşturmayı büyük bir temizliğin başlangıcı gibi sunanlar var. Sanki birkaç kişi hesap verince yıllardır biriken bütün sorunlar ortadan kalkacakmış gibi...

Oysa adaletin ölçüsü kaç kişinin gözaltına alındığı, kaç kişinin tutuklandığı değildir. Kimin hangi delille yargılandığı, hangi gerekçeyle serbest bırakıldığı ve aynı kuralların herkese uygulanıp uygulanmadığıdır.

Ben ne muhalif olduğu için birinin suçsuz ilan edilmesini isterim ne de iktidara yakın olduğu için birinin suçlu sayılmasını. İstediğim, hukukun siyasi kimliğe göre şekil değiştirmemesidir.

Sistemin içinde yıllarca görev yapmış bazı isimlerin soruşturulması, o sistemin bütünüyle kendisini sorguladığını göstermez. Bazen kurumlar gerçekten yenilenir; bazen de düzen, kendisini yıpratan birkaç unsuru dışarıda bırakarak ayakta kalmaya çalışır.

Birincisinde hukuk güçlenir, kurumlar bağımsızlaşır, hesap verebilirlik kalıcı hâle gelir. İkincisinde birkaç isim değişir, birkaç dosya açılır, kamuoyuna güçlü mesajlar verilir; fakat karar mekanizmaları ve hesap vermeme alışkanlığı olduğu gibi kalır.

Benim endişem, ikinci ihtimalin birinci ihtimalmiş gibi sunulmasıdır.

Bir ağacın birkaç çürük dalını kesmek, gövdenin sağlam olduğunu kanıtlamaz. Bazen ağacı kurtarmak için budama yapılır, bazen de kuruyan dallar kesilir ki kimse gövdenin çürüdüğünü fark etmesin. Hangisinin yapıldığını anlamak için köklere bakmak gerekir.

Ben de köklere bakıyorum: Yargının bağımsızlığına, kamu gücünün kullanımına, hesap verebilirliğe ve siyasi sorumluluğun sınırlarına...

Ve soruyorum: Bugün kendi çevresindeki bir kişiyi soruşturan irade, dün aynı konuda neden sessizdi? Yarın da aynı ölçüyle hesap vermeye hazır mı? Hukuk, siyasi ihtiyaç doğduğunda mı hatırlanıyor, yoksa iktidarın da sınırlarını çizen kalıcı bir ilke mi?

Cevap burada saklı.

BAZILARI GÖZDEN ÇIKARILIR, DÜZEN YERİNDE KALIR

Siyasette bazı isimler bir dönem vazgeçilmez sayılır, şartlar değişince gözden çıkarılır. Kimi görevden alınır, kimi başka bir makama geçer, kimi sessizliğe çekilir, kimi yeniden karşımıza çıkar. Her değişikliğin arkasında mutlaka gizli bir plan bulunduğunu söylemek doğru değildir. Fakat siyasi sonuçları ve zamanlamayı sorgulamak da kimsenin tekelinde değildir.

Tunceli Valisi üzerinden başlayan tartışmalara da bu çerçevede bakıyorum. Bir kamu görevlisi hakkında ciddi iddialar varsa bunlar delilleriyle araştırılmalıdır. Soruşturma suçun kanıtı değildir; makam sahibi olmak da kimseyi hukukun dışına çıkarmaz.

Ancak bir kişi hakkında yıllarca konuşulmazken bir anda soruşturma başlatılıyorsa, kamuoyunun değişen koşulları sormaya hakkı vardır: Deliller mi değişti, hukuki değerlendirme mi, siyasi şartlar mı?

Benim dikkat çektiğim, yalnızca bazı isimlerin görevden düşmesi değil; bu değişimlerin hangi kurumsal düzeni dönüştürdüğü ve hangi ilişkileri olduğu gibi bıraktığıdır.

Çünkü bazen bir kişi gider, düzen kalır. Bir makam değişir, alışkanlıklar değişmez. Birkaç isim tartışmanın merkezine yerleştirilir ve toplum onlara bakarken asıl sorular arka planda kalır.

Ben yalnızca kimlerin tasfiye edildiğine değil, kimlerin yerinde kaldığına da bakıyorum. Yalnızca kapanan kapılara değil, açılan yeni kapılara da...

Bazı isimlerin başka ülkelerde veya yeni görevlerde karşımıza çıkması da ancak somut bilgilerle değerlendirilebilir. Her görevlendirme ödül, her görevden ayrılma ceza değildir. Fakat siyasi ilişkilerin ve sorumlulukların nasıl dağıtıldığını sorgulamak kamuoyunun hakkıdır.

Benim derdim isimleri gelişigüzel suçlamak değil, isimler değişirken düzenin gerçekten değişip değişmediğini anlamaktır.

SON SÖZÜM,MESELE GÜRLEK DEĞİL, HUKUKUN KENDİSİDİR

Bugün de aynı yerde duruyorum. Bakan Gürlek’in göreve getirilmesini, tek başına adaletin yeniden tesis edildiğinin kanıtı olarak görmüyorum. Açılan dosyaları da peşinen siyasi operasyon ilan etmiyorum. Her ikisini de delilleri, hukuki güvenceleri ve bütün uygulamayla kurdukları ilişki üzerinden değerlendiriyorum.

Benim için esas mesele kimin kahraman ilan edildiği değil, kimin hangi delille hesap verdiğidir. Kimin görevden alındığı değil, sistemin hangi kurallarının değiştiğidir. İktidarın kendi içinden birkaç kişiyi soruşturması değil, kendisini de bağımsız hukuki denetime açık tutup tutmadığıdır.

Gerçek bir temizlik isteniyorsa geçmişteki ihmallerin üzerine gidilmeli, cevapsız sorular aydınlatılmalı ve hukuk herkese aynı biçimde uygulanmalıdır. Yalnızca siyasi bakımdan elverişli isimlerin değil, kim olursa olsun sorumluluğu bulunan herkesin hesap vermesi sağlanmalıdır.

Aksi hâlde toplumun önüne birkaç isim koyup, "Bakın, kendi adamımızı bile harcıyoruz; demek ki her şey yolunda" demek, güven tesis etmek değil, güven kaybını yönetmeye çalışmaktır.

Bir iktidar, kendi çevresindeki bazı isimleri gözden çıkararak kendisini aklayamaz. Birkaç dosyayı açarak geçmişin bütün sorumluluğundan kurtulamaz. Birkaç kişinin hesap vermesiyle kendisini hukukun üzerinde konumlandıran anlayışı ortadan kaldıramaz.

Adalet, iktidarın kendisi hakkında vereceği bir temize çıkma kararı değildir. Adalet, iktidarın da uymak zorunda olduğu evrensel bir ilkedir.

Ben kişilerin değil, ilkelerin tarafındayım. Kim yaparsa yapsın yanlışın karşısındayım. Kim olursa olsun hukukun önünde eşit olmasını istiyorum. Hiçbir siyasi hesabın, bu ülkenin adalet ihtiyacını kendi iktidarını kurtarmanın aracına dönüştürmesine razı değilim.

Çünkü bir ülkenin temizliği, iktidarın kendi içinden birkaç kişiyi çöpe atmasıyla değil, o çöplüğü meydana getiren şartları ortadan kaldırmasıyla başlar.

Ben hâlâ aynı soruyu soruyorum: Mesele gerçekten devleti temizlemek mi, yoksa devlete duyulan güveni yeniden kazanarak mevcut düzeni ayakta tutmak mı?

Bu sorunun cevabını alkışlar değil, deliller; açıklamalar değil, uygulamalar; kahramanlık hikâyeleri değil, hukukun herkese aynı biçimde işlemesi verecek.

Çünkü çürüme birkaç dala inmişse budama yeterlidir. Ama köklere kadar inmişse birkaç dalı kesmek ağacı kurtarmaz; yalnızca çürümeyi bir süre daha görünmez kılar.

Erol Kekeç/11.10.2026/Sancaktepe/İST