Cehennemin Estetikle Kamufle Edilişi-Dil Algı ve Toplumsal Uyuşma

Bir ülke düşünelim: Toprağı bereketli, insanı çalışkan, hafızası güçlü ama dili rehin alınmış. Bu ülke yirmi üç yıl boyunca yalnızca yönetilmedi; anlatıldı. Olan bitenler yaşanmadı, sunuldu. Acılar hissedilmedi, ambalajlandı. Yoksulluk, işsizlik, adaletsizlik, çürüme ve korku; hepsi bir vitrin diliyle yeniden adlandırıldı. Gerçeğin üstüne gerçeğe benzeyen kelimeler örtüldü ve toplumdan bununla gurur duyması beklendi.

Bu, klasik bir baskı rejiminin dili değildi. Sopayla susturan, yasakla bastıran bir zorbalık da değildi yalnızca. Bu, daha incelikli, daha sinsi, daha kalıcı bir yöntemdi: Gerçeği çarpıtarak insanın algısını bozmak. İnsanları olan biteni inkâra değil, ona hayran olmaya zorlayan bir yöntem.

Ortada bir yangın vardı; ama buna “aydınlanma” dendi.

Bir çöküş yaşanıyordu; ama buna “yükseliş” adı verildi.

Toplum borçla boğuluyordu; ama bu “büyüme” sayıldı.

Ve en önemlisi, bu kelimeler tekrar edildikçe, gerçeğin kendisi suçlu ilan edildi.

Dil Bir Süs Değil, Bir Zincirdir

Bu çeyrek yüzyılın en büyük başarısı, yol yapması, bina dikmesi ya da rakamları şişirmesi değildir. Asıl başarı, dili işlevsizleştirip bir hipnoz aracına dönüştürmesidir. Çünkü insan, başına geleni adlandıramazsa ona direnemez. Bir baba evine ekmek götüremediğinde bunun adını koyamazsa, suçlu kendini sanır. Bir genç diplomasıyla iş bulamadığında bunu kişisel yetersizlik zanneder. Bir anne çocuğunun geleceğinden korktuğunda bunun toplumsal bir sonuç olduğunu göremez.

Bu dil düzeni, insanlara “yanılıyorsun” demedi;

“Doğru hissediyorsun ama yanlış düşünüyorsun” dedi.

Yoksulluğu yaşayan milyonlara, yoksul olmadıklarını anlatmaya çalıştı. Bunu da gerçekliği reddederek değil, onu ters yüz ederek yaptı. Açlık sınırı yükseldiğinde, “sabır” kutsandı. İşsizlik arttığında, “girişimcilik ruhu” öğütlendi. Adalet çöktüğünde, “yerli ve milli hassasiyetler” devreye sokuldu.

Böylece sorunlar çözülmedi; konuşulamaz hâle getirildi.

Toplumun Psikolojisi- Normalleşen Anormallik

Bu yönetim anlayışının yarattığı en büyük yıkım, ekonomik ya da hukuki değildir. Asıl yıkım, toplumun olağan dışı olanı olağan kabul etmeye başlamasıdır. İnsanlar artık şunları yadırgamaz oldu:

– Çalıştığı hâlde yoksul kalmayı

– Okuduğu hâlde işsiz kalmayı

– Suçluların korunup, itiraz edenlerin cezalandırılmasını

– Liyakatin değil sadakatin ölçü olmasını

Bu durum sosyolojik olarak bir toplumsal öğrenilmiş çaresizlik hâlidir. İnsan, ne yaparsa yapsın bir şeyin değişmeyeceğine inandığında, zihinsel olarak teslim olur. İşte tam bu noktada yönetim, baskıya bile gerek duymaz. Çünkü birey kendi kendini denetler, kendi umudunu törpüler, kendi itirazını bastırır.

Bu toplum artık mutsuz değildir sadece; umutsuzluğunu savunur hâle gelmiştir.

“Beterin beteri var” cümlesi bir teselli değil, bir ideolojiye dönüşmüştür.

“Şükür” kelimesi bir erdem değil, bir susturucu olmuştur.

Bu dönemin ironisi şuradadır: Hiç bu kadar çok konuşulup, bu kadar az şey söylenmemiştir. Ekranlar doludur, meydanlar gürültülüdür, kelimeler havada uçuşur; fakat hakikat sessizdir. Çünkü hakikat konuştuğunda, dekor yıkılır.

İşte bu yüzden eleştiri ya hainliktir ya nankörlük.

İşte bu yüzden soru soran, düzen bozan sayılır.

Bu anlayış, eleştiriyi düşmanlıkla eşitleyerek kendini korur. Oysa eleştiri yoksa toplum çürür. Bu çürüme sessiz olur; çünkü kimse kokuyu tarif edecek kelimeyi bulamaz.

Dehlizin İlk Kapısı

Bu çeyrek yüzyılın toplumu, bir dehlize sokulmuştur. Bu dehlizin ilk kapısı dildir. Gerçeklik bozulmuş, anlamlar yer değiştirmiş, kelimeler ahlaki yükünü kaybetmiştir. İnsanlar artık “neden” sormaz, sadece “nasıl katlanırım” diye düşünür.

Bu bir çöküş değildir yalnızca; insanın kendi hayatına yabancılaşmasıdır.

Ve bu yabancılaşma, ne bir günde olur ne de bir kararla. Uzun süre anlatılarak, tekrar edilerek, alıştırılarak olur. İnsanlar bir sabah uyanıp cehennemde olduklarını fark etmezler; çünkü cehennem onlara yıllarca “konfor” diye anlatılmıştır.

Erol Kekeç/19.12.2025/Sancaktepe/İST